Στοιχεία χειρουργικής πρακτικής στα Ασκληπιεία

Η άσκηση της μαγικής ή θεουργικής ιατρικής, η θεραπεία δηλαδή της αρρώστιας που επιχειρείται και θεωρείται ότι επιτυγχάνεται με την επίκληση υπερβατικών δυνάμεων, η οποία αποτέλεσε και την επίσημη εκδοχή της παρεχόμενης από τον Ασκληπιό ίασης, χάνεται στα βάθη των αιώνων, ασφαλώς πολύ πριν αποτυπωθεί στα μυθικά πρόσωπα που την εξέφρασαν από την αυγή των ιστορικών χρόνων στον ελληνικό κόσμο. Εξίσου όμως παλαιά ήταν η πρακτική με την οποία η άσκηση της θεουργικής ιατρικής συνδυαζόταν με την υποβοήθησή της με άλλες ανθρώπινες επεμβάσεις, που πραγματοποιούνταν συνήθως στο όνομα του θεού, αλλά στηρίζονταν στην αποθησαυρισμένη με τους αιώνες σχετική εμπειρία, η οποία περιλάμβανε και τη χειρουργική θεραπεία. Αυτό δείχνουν τα ονόματα των πρώτων κατά το μύθο σοφών θεραπευτών, τα οποία υπαινίσσονται επεμβατικές πρακτικές: Το όνομα του Παιώνος ή Παιάνοος, του πρώιμου θεραπευτή θεού που συγχωνεύθηκε αργότερα με τον Απόλλωνα, προέρχεται από το ρήμα παίω, δηλαδή χτυπώ, και το όνομα του κενταύρου Χείρωνα, ο οποίος υπήρξε ο δάσκαλος του Ασκληπιού στην ιατρική, προέρχεται από το χείρ, δηλαδή χέρι, ο ενεργών με τα χέρια. Η άσκηση Χειρουργικής στο πλαίσιο της θεουργίας προκύπτει άλλωστε και από άμεσες αναφορές των αρχαίων στους θεούς θεραπευτές: Στη θεολογία του Ασκληπιού αναφέρεται ότι νέος ακόμα, ύστερα από τη μαθητεία του αφενός κοντά στον μάντη και γιατρό πάτερα του Απόλλωνα, αφετέρου στον κένταυρο Χείρωνα, ανέπτυξε και τη χειρουργική τέχνη. Και στην «Ιλιάδα» ήδη ο γιος του ο Μαχάων, τόσο μυθικός όσο και ο πατέρας του –το όνομα σημαίνει αυτός που επιθυμεί τη μάχη–, είναι ο ειδικός για τη θεραπεία τραυμάτων από μάχη, που αποτελούσαν και τη συχνότερη τότε ανάγκη χειρουργικής επέμβασης. Αξίζει σχετικά να σημειωθεί ότι η εμπειρία χειρουργικών επεμβάσεων μαρτυρείται πολύ νωρίς, όπως δείχνουν τα σχετικά εργαλεία που βρέθηκαν σε τάφο του 1500 π.Χ. αιώνα στο Ναύπλιο, όχι μακριά από την Επίδαυρο, όπου άνθησε αργότερα η λατρεία του Ασκληπιού. Την άσκηση χειρουργικής πρακτικής στα ιερά του Ασκληπιού (και άλλων θεραπευτικών θεοτήτων ή ηρώων) στον ελληνικό χώρο τεκμηριώνουν έμμεσα ή άμεσα: α) οι αρχαίες διηγήσεις θαυμάτων του θεού και ιάσεων σύμφωνα με εντολές του δινόμενες σε όνειρο, β) σχετικά ιατρικά εργαλεία και σκεύη, γ) αρχαίες απεικονίσεις σχετικών επεμβάσεων και δ) σχετικά αναθήματα πασχόντων ανθρωπίνων μελών που βρέθηκαν στα ιερά.